عيسي سحرخيز، مديرکل اداره مطبوعات وزارت ارشاد در روزهاي اوج دولت اصلاحات بوده و اينک يکي از ‏چهره هاي سرشناس اصلاح طلباني که مي توان او را از سرشناس ترين نيروهاي تحول خواه به حساب آورد. ‏سحرخيز در گفتگویی به تحليل فضاي سياسي کشور در آستانه انتخابات رياست جمهوري پرداخته و ‏استراتژي هاي مختلف پيش روي اصلاح طلبان را بررسي کرده است. به باور سحرخيز حضور احتمالي عبدالله ‏نوري در اين انتخابات معادل "برهم خوردن صفحه شطرنج" است. اين مصاحبه را مي خوانيم. ‏

‎‎آقاي سحرخيز، شما به عنوان يک چهره شناخته شده فعالان سياسي تحول خواه، چه تحليلي از شرايط ‏انتخابات آتي رياست جمهوري داريد، و شرايط اجتماعي ـ اقتصادي توده هاي اجتماعي از سويي و حاکميت را از ‏منظر سياست داخلي و خارجي در آستانه انتخابات سال آينده چگونه پيش بيني مي کنيد؟ آيا فکر مي کنيد نظام با ‏همان موضع قبلي در اين انتخابات هم دست به قلع و قمع وسيع کانديداها خواهد زد يا اينکه ممکن است با تسامح ‏بيشتري رفتار کند؟‎‎

‏ اجازه بدهيد پيش از اينكه به شرايط اجتماعي و اقتصادي كه مردم را كلافه و معترض كرده است - كه مسلما بر ‏روي رفتار سياسي و انتخاباتي مردم تاثير زيادي دارد- بپردازيم يا اين حدس و گمان ها را دامن بزنيم كه باز دور، ‏دور نظارت استصوابي خواهد بود و قلع و قمع وسيع نامزدهاي رياست جمهوري، نگاهي به چيدمان سياسي كشور ‏بيندازيم و نامزدهاي بالقوه.‏

طي دو سه ماه گذشته، درست از روزهاي پاياني انتخابات مجلس هشتم، با نوشتن سه مقاله مرتبط با يكديگر با ‏عناوين "رالي انتخابات در رقابت داخلي اصلاح طلبان"، "رالي انتخابات در چالش تحريميان پيگير" و "يك، هيچ ‏يا بيشتر"، ديدگاهم را در مورد انتخابات رياست جمهوري دوره دهم و چيدمان نيروها و نامزدهاي محتمل بيان ‏كردم. تصورم اين است كه آن شرايط با اندك تفاوتي اكنون نيز حاكم است. بحث من اين بود كه بازي رقابت ميان ‏نامزدهاي انتخابات رياست جمهوري هر دو جناح، اصلاح طلب يا اقتدارگرا، يا حاميان جدي شان به صورت ‏زودهنگام كليد خورده و حتي بازي تخريب و حذف رقباي احتمالي به صورت مستقيم و غيرمستقيم آغاز شده است. ‏اين نكته را نيز مطرح كردم كه شايد بتوان طلايه دار اين جريان را شخص محمود احمدي نژاد دانست كه در ‏سخنراني خود در قم، با اتخاذ سياست "فرار به جلو" به خيال خود با يك تير دو نشان زد. او با اتخاذ اين خط مشي ‏از يك سو با احتمال اجرايي شدن برنامه ي "عدم كفايت" يا اعمال فشارهاي پنهان براي استعفا دادن به مقابله ‏برخاست و از سوي ديگر براي جريان هاي ميانه روي جبهه ي اقتدارگرا كه ديگر ابائي ندارند كه نشان دهند با ‏او مخالفند اين پيام روشن را ارسال كرد كه "من هنوز مرد ميدان دور جديد انتخابات رياست جمهوري هستم". بر ‏اين اساس پيش بيني مي كنم كه احمدي نژاد و ته مانده يارانش با وجود آنكه توانايي شكل دادن كمترين اجماع را ‏حول نامزدي او دارند تا نشان دهند برهم زننده ي سنت دو دور رياست جمهوي متوالي در جمهوري اسلامي ‏نيستند، اما همچون انتخابات دور گذشته بر روي "امدادهاي غيبي"، "انتخابات مهندسي شده" و "ايفاي نقش حزب ‏پادگاني" حساب ويژه اي باز كرده اند. البته اين امكان وقتي افزايش مي يابد كه انتخابات آينده حالت دوقطبي پيدا ‏كند و يك طرف رقابت هم ـ با اما و اگرهاي فراواني كه وجود دارد- سيد محمد خاتمي يا چهره اي راديكال تر از ‏او باشد. گزينه ي محتمل ديگر مي توانست حداد عادل باشد كه با تكيه بر مقام اولي نمايندگي مجلس از تهران- در ‏انتخاباتي كه نه آزاد بود و نه سالم و همچنين نه عادلانه بود و نه رقابتي- با به چالش كشيدن رئيس جمهور، بخت ‏خود را براي كسب بالاترين راي، پس از پايتخت در سطح كشور نيز بيازمايد، اما تحولات دو ماهه ي اخير و ‏حذف او از جايگاه يكي از روساي قوا، بخت ورود را تضعيف كرده، هر چند نامحتمل نساخته است.‏

همچنان كه اين تحولات بخت رقيب او را در رياست مجلس به ميزان قابل توجهي كاهش داده است، اما جايگاه ‏علي لاريجاني را بسيار بالاتر از او نقش زده است، به گونه اي كه گمان من اين است كه آيت الله خامنه اي با در ‏نظر گرفتن اين فرض كه اقتدارگرايان رياست دولت را سال آينده به احتمال زياد از دست خواهند داد، توجه خود ‏را از هم اكنون به مجلس و رياست آن معطوف كرده و بار ديگر نقش رهبري جريان ضد اصلاحات را به وي ‏سپرده است تا نقشي را كه زماني در رسانه ملي عليه اصلاح طلبان و به ويژه نيروهاي تحول خواه بازي مي كرد، ‏در خانه ملت ايفا كند. اين نكته اي است كه دوستان ما كه به مجلس هشتم وارد شدند از آن غافل بودند و فرش قرمز ‏براي علي لاريجاني پهن كردند و بسياري از آنان در جريان تقسيم پست و مناصب در كميسيون ها و حتي ‏عضويت ساده ي كميسيون هاي مهم، پس از مدتي دريافتند كه مار در آستين پرورانده اند. ‏

از اين افراد كه بگذريم نوبت به قاليباف مي رسد كه از يك سو در پي گرفتن انتقام دور قبل از احمدي نژاد است كه ‏در فاصله ي سه روز به انتخابات جاي او را گرفت و نامش به كمك حزب پادگاني از صندوق هاي راي درآمد، و ‏از سوي ديگر در پي اثبات جايگاه مهم شهردار در مناسبات آينده و شطرنج سياسي كشور است. از اين جريان ها ‏كه همگي به جز حداد عادل به گونه اي پيشينه نظامي- امنيتي دارند بگذريم، بحث طيف گسترده اي از نامزدهاي ‏محافظه كار معتدل پيش مي آيد كه دامنه اي از شخصيت هاي روحاني چون ناطق نوري و روحاني و شخصيت ‏هاي سياسي چون توكلي و جاسبي را دربر مي گيرد كه به نظر من هر دو بخت اندكي براي ورود به دايره ي ‏گزينش نهايي نامزدهاي محافظه كار دارند.‏

در مقابل، بايد به جاي آنان بر روي علي اكبر ولايتي نيز كه اخيرا تحرك هاي خاصي از خود در صحنه ي ‏سياسي، به ويژه در سطح بين الملل نشان داده است، حساب ويژه اي باز كرد. هرچند كه بايد به اين نكته توجه ‏داشت كه در جبهه ي شكننده و در حال فروپاشي اقتدارگرا، با وجود بازي نمايشي قدرت و گزينش نامزدها، ‏كماكان حرف آخر را يك نفر خواهد زد و اوست كه مشخص خواهد ساخت جريان محافظه كار در نهايت با يك ‏مهره يا چند مهره وارد مبارزه انتخاباتي خواهد شد و گزينه ي نهايي چه كسي بايد باشد.اين امر اگرچه راه رشد ‏دموكراسي و انتخابات آزاد و رقابتي را در ايران بسته است، اما امتياز مهمي است كه جريان اصلاح طلب و تا ‏حدودي گروه هاي تحول خواه فاقد آن هستند. نبود رهبري هدايت شده اي كه در نهايت مي تواند به چند پارگي ‏آنان براي رسيدن به ائتلاف و توافق همه جانبه جهت دو قطبي كردن انتخابات رياست جمهوري دهم و معرفي يك ‏نامزد واحد كه پيامد آن افزايش بخت پيروزي است، بينجامد.‏

بايد توجه داشته باشيم كه در اين رالي سخت، باز هم اين جريان اقتدارگرا بود كه آغازگر ماجرا شد و كليد مبارزه ‏انتخاباتي را با حمله همه جانبه به سيد محمد خاتمي به عنوان نامزد بالقوه ي اصلاح طلبان زد. انتخاباتي كه در آن ‏مهدي كروبي بيش از سه سال است كه چشم به اين مقام دوخته و براي دربر گرفتن شاهد مطلوب حزب تشكيل ‏داده، يار و ياور جمع كرده و همانگونه كه شواهد و قرائن نشان مي دهد ـ جز دريك حالت استثنايي- خود را آماده ‏كرده است كه در آخرين روزهاي تابستان اعلام كند در انتخابات سال 88 خود و حزبش حضوري فعال خواهند ‏داشت. او احتمالا بسياري شب ها در اين رويا غرق مي شود كه اگر زورش رسيد انتقام دو سه ساعت خواب ‏شبانه ي زمان شمارش آراي انتخابات دوره ي قبل را بگيرد. طرفداران او هم نشان داده اند كه مسئله اصلي براي ‏آنان پيروزي حزبي است، نه منافع جمعي اصلاح طلبان.از اين رو، آنان چون هميشه آماده اند كه طرف مقابل و ‏رقيب اصلي را ول كنند و از هم اكنون كار رقباي احتمالي را در جبهه ي اصلاحات بسازند. در جبهه اصلاحات ‏هر چند كه اكنون باز سيد محمد خاتمي با عدم اعلام تصميم و برنامه اش براي نامزدي انتخابات رياست جمهوري، ‏در حال گرفتن فرصت مناسب از خود و ديگر نامزدهاي بالقوه اصلاح طلب است كه به تبع مجبورند رفتارشان را ‏با او تنظيم كنند، اما ياران نزديك و حاميان پرانگيزه اش كه جز او كسي را براي مطرح كردن ندارند و اگر او ‏نيايد به احتمال زياد مجبورند به سمت سياست تحريم و عدم مشاركت حركت كنند، عزم خود را جزم كرده اند تا ‏خاتمي را ترغيب كنند براي بار سوم درانتخابات رياست جمهوري شركت كند و در حال شكل دادن گروه هاي ‏‏"مشوق" هستند.‏

‎‎بگذاريد همينجا اين سوال را مطرح كنم كه ديدگاه شما در مورد حضور مجدد آقاي خاتمي در عرصه ‏رياست جمهوري چيست؟ آيا با توجه به انتقاداتي که نيروهاي تحول خواه به عملکرد ايشان داشته اند اين نوع ‏بازگشت را گامي به عقب نمي دانيد؟‎ ‎

بايد توجه داشته باشيم كه به هر حال يك سوي سكه ي بازي سياست، قدرت و سازوكارهاي آن است كه مي تواند با ‏دنياي آرمانگرايي فاصله بسيار داشته باشد. اگر از اين زاويه به ماجرا نگاه كنيم و نگاهي به ديگر نامزدهاي ‏مطرح اصلاح طلب مانند عارف، نجفي، كمالي يا... بيندازيم مسلما خاتمي چند سر و گردن از آنان بالاتر است. ‏علاوه بر اينكه تنها فردي است كه مي تواند ائتلاف گسترده و اجماعي وسيع را در ميان نيروهاي اصلاح طلب و ‏حتي بخشي از جريان هاي تحول خواه سياسي مانند نهضت آزادي يا ملي- مذهبي ممكن سازد و همچنين جريان ‏هاي اجتماعي فعال حتي در جنبش دانشجويي، زنان و كارگران را به پاي صندوق هاي راي بياورد. ضمن اينکه ‏او از نادر افرادي است كه حاكميت را براي رد صلاحيتش به تفكر يا زحمت خواهد انداخت.خاتمي همچنين از ‏نادر نامزدهايي خواهد بود كه انتخابات آتي را به سمت دو قطبي شدن سوق خواهد داد كه بخت اصلاح طلبان و ‏نيروهاي تحول خواه را براي بازگشت به قدرت و ختم دوران اسفناك كنوني در حوزه ي دولت، به ميزان زيادي ‏افزايش خواهد داد. ورود او به صحنه همچنين اين حسن را دارد كه ائتلاف موجود در ميان اصلاح طلبان حكومتي ‏را حفظ خواهد كرد و آنان رابه سمت چندگانگي انتخابات رياست جمهوري گذشته و حتي شرايطي بدتر سوق ‏نخواهد داد. اين شرايطي است كه مي تواند تعادل كنوني ميان نيروهاي سياسي اصلاح طلب را بر هم زند و حتي ‏هويت جريان هايي از آنان را كه به هاشمي رفسنجاني قرابت بيشتري دارند يا به سمت جريان هاي محافظه كار ‏چرخش مي كنند، زير سوال ببرد.‏

‎‎يعني از نظر شما تنها آقاي خاتمي از اين قابليت برخوردار است؟‎ ‎

به اين موضوع نيز خواهيم رسيد. اما بخش ديگر سوال تان كه پرسيده ايد كه آيا با توجه به انتقادهايي که نيروهاي ‏تحول خواه به عملکرد ايشان داشته اند، گامي به عقب است يا نه؟ ببينيد اين سوال وقتي مي توانست مطرح شود ‏كه ما در همان سال هاي آخر رياست جمهوري خاتمي بوديم يا حتي سال هاي اول دوره اول رياست جمهوري ‏ايشان. واقعيت اين است كه ما در سه چهار سال گذشته بسياري از چيزها را از دست داده ايم كه اگر ده سال پيش ‏از ما سوال مي كردند خوابش را هم نمي توانستيم ببينيم. عرصه اي نيست كه در اين سه چهار سال گذشته ضربات ‏بيل مكانيكي اقتدارگرايان به آن نخورده باشد و نابود نشده يا چون آؤاري برسر ملت فرود نيامده باشد. نگاه كنيد به ‏جايگاه ايران در جهان و شان و منزلت ايرانيان در ديگر كشورها، حتي همين كشورهاي جنوب خليج فارس. چه ‏كسي مي توانست تصور كند كه روزي ايراني هر جايي كه پا بگذارد انگشت نگاري شود يا از مردمك چشمانش ‏تصوير برداري شود تا از اين طريق به اصطلاح هويت يك تروريست بالقوه در جايي ثبت شود و اگر حادثه اي ‏روي داد به عنوان مظنون بالقوه سر فرصت به سراغش بروند. در اين ميان، وضع اقتصادي و كاهش شديد قدرت ‏خريد مردم، با وجود سه چهار برابر شدن قيمت نفت ايران در بازارهاي جهاني در مقايسه با ابتداي روي كار آمدن ‏دولت احمدي نژاد، اظهر من الشمس است. آن سفره ي نفت وعده داده شده مردم، شده است سفره ي فقر. اكثر ‏جوانان ما با آن خواننده ي مرحوم هم صدا شده اند كه "به فكر يك سقفم"، سقفي كه حتي اجاره اي آن را نمي يابند ‏يا اگر مي يابند توان پرداخت اجاره بها را ندارند. وضعيت توليد و صادرات و در كنارش گراني و تورم هم كه بر ‏همه روشن است. تازه اين در شرايطي است كه تحريم هاي اقتصادي هنوز اثر واقعي، همه جانبه و كمرشكن خود ‏را بر روي كار و كسب و زندگي مردم نگذارده است. اوضاع فرهنگي هم كه روشن تر از آن است كه نياز به بيان ‏داشته باشد. شرايط اجتماعي و ميزان آزادي هاي اساسي از جمله براي فعاليت هاي دانشجويي، زنان و... ‏برهمگان روشن است.‏

واقعيت اين است كه مردم، نخبگان و فعالان سياسي و كنشگران اجتماعي وقتي نگاه به عقب مي اندازند و در مقام ‏مقايسه دولت خاتمي و احمدي نژاد برمي آيند، بيشتر از اينكه به ياد انتقادهاي گذشته ي خود بيفتند به اين فكر مي ‏افتند كه چكاري مي توانند انجام دهند كه از دست حاكمان جديد و آثار و پيامد حضورشان در قدرت بر روي ‏زندگي خود زودتر رها شوند. به اين دليل است كه بسياري از آن انتقادها اكنون رنگ مي بازد و چهره ي واقعي ‏صحنه ي شطرنج سياسي ايران، نه چهره ي آرماني آن، جلوه گر مي شود كه تلالو آن خود بر هرچه بيشتر رنگ ‏باختن آن انتقادها اثر مي گذارد. اين ها مسائلي است كه آقاي خامنه اي هم بر آن واقف است و نتايج نظرسنجي ها ‏هم هر روز بيشتر افول احمدي نژاد و باند هم پيمان او را نشان مي دهد به گونه اي كه بسياري اكنون چاره اي جز ‏اعلام برائت از او را ندارند. اما شما مي توانيد اين سوال را مطرح كنيد كه آيا خاتمي با منش و روش گذشته ي ‏خود كه مسلما به جز افزوده شدن ميزان شناخت و تجربه بر آن، چندان تفاوتي نكرده و طبيعتا اگر نگوئيم دولتش ‏به فرض تشكيل، اگر محافظه كارتر از دولت دومش نباشد آوانگاردتر نخواهد بود، يك نامزد آرماني است ؟ و آيا ‏فرد ديگري را نمي توان وارد صحنه سياست كرد؟ جواب هر دو سوال مسلما مثبت خواهد بود، مشروط بر اينكه ‏چشم خود را بر روي نظارت استصوابي و انتخابات غيرآزاد مهندسي شده ببنديم.‏

‎‎پس بگذاريد سوال قبلي را به گونه اي ديگر مطرح كنم. به نظر شما نيروهاي تحول خواه يا به تعبير ‏ديگر اپوزيسيون داخلي که البته ملتزم به قانون و روشهاي مسالمت آميز هستند و يا نيروها و احزاب اصلاح طلب ‏اين امکان را دارند که با وارد شدن به صحنه اين "مجادله سياسي" بدون اينکه اسير ترفندهاي حريف اقتدارگرا ‏شوند، تاثير عمده اي در جريان انتخابات بگذارند و يا مثلا کانديداي مطلوب خود را به حاکميت تحميل کنند؟‎ ‎‎‎

اينكه به تعبير شما اپوزيسيون داخلي كه خود را ملتزم به رعايت قانون و اتخاذ روش هاي مسالمت آميز مي داند ‏مي تواند با وارد شدن به صحنه ي سياسي حاكميت را به چالش بكشد، جواب كوتاهش "بله" است. اما مسئله اين ‏است كه آيا در شرايط كنوني چنين عزم و اراده اي در تمام گروه هاي سياسي اصلاح طلب و تحول خواه وجود ‏دارد تا وارد اين چالش شوند، چه برسد به اينكه اسير ترفندهاي حريف اقتدارگرا نشوند؛ اين موضوعي است كه ‏بايد با شك و ترديد بسيار به آن نگاه كرد. تصور من اين است كه اصلاح طلبان موسوم به حكومتي رفتار سياسي ‏شان نسبت به چند ماه پيش چندان تغيير نكرده و حتي بسياري از آنان از آزمون فيصله بخش مجلس هشتم و ‏انتخابات هيات رئيسه و كميسيون هاي مجلس نيز درس عبرت چنداني نگرفته اند. اكثر آنان چون راهبرد حفظ ‏‏"ائتلاف" را برگزيده اند، درنتيجه جريان هاي موسوم به اصلاح طلبان پيشرو در اين بازي تنزل جايگاه و هويت ‏داده و به جاي ايفاي نقش "پيشرو"، بر اساس مصلحت هاي سياسي در حال بازيگري در جايگاه "دنباله رو" ‏هستند. البته استمرار اين سياست مي تواند هزينه ها و پيامدهاي سنگيني براي آنان داشته باشد.‏

به عقيده من آنان با آگاهي به اين مسئله است كه اصرار فراواني دارند كه آقاي خاتمي وارد صحنه شود، چون به ‏عبارت ديگر نيامدن خاتمي به معناي برهم خوردن ائتلاف محدودي خواهد بود كه حتي كروبي و حزب اعتماد ملي ‏در آن جايگاهي ندارند. نگاه به ميزان آراي ريخته شده در صندوق هاي راي در تهران و كلان شهرها مي تواند ‏اثرگذاري سياسي آنان و پيروي مردم، به ويژه اقشار فرهيخته و صاحب راي و تفكر را از سياست هايشان نشان ‏دهد.به عبارت ديگر درصورتي كه آقاي خاتمي از خير نامزدي انتخابات رياست جمهوري بگذرد- چه توصيه هاي ‏رسيده از بالا اينگونه باشد، چه خود و مشاوران بسيار نزديكش به اين جمعبندي برسند و چه او تصور كند كه در ‏صورت آمدن و حتي پيروزي، با توجه به ساختار حقيقي و حقوقي قدرت در ايران رئيس جمهوري، قدرتمند و ‏اثرگذار نخواهد بود- آنگاه بخش وسيعي از نيروهاي اصلاح طلب به وضعيت چهار سال پيش باز خواهند گشت. ‏حزب اعتماد ملي و گروه هاي اقماري گردآمده دور آقاي كروبي باز ساز خود را خواهند زد كه در ماهيت آن ‏اصولا "مجادله سياسي" يا "به چالش كشيدن حاكميت" بي معني است. اين موضوع در مورد گروه هاي سياسي ‏نزديك به آقاي هاشمي رفسنجاني كه در احزاب اعتدال و توسعه و بخش عمده ي كادرهاي كارگزاران تبلور پيدا ‏مي كند نيز صادق است و به اين دليل است كه آنان از مدت ها پيش به گونه اي راه خود در شرايط نامزد نبودن ‏خاتمي جدا كرده و به فكر ايجاد ائتلافي از گروه هاي اصلاح طلب و محافظه كار معتدل هستند و گويا حتي نامزد ‏اختصاصي خود، آقاي نجفي، را دور زده و وارد گفت و گو با افرادي چون ناطق نوري، روحاني و حتي ولايتي ‏نيز شده اند. در اين شرايط كار احزاب و گروه هايي مانند سازمان مجاهدين انقلاب اسلامي و جبهه مشاركت ايران ‏اسلامي و حتي مجمع روحانيون مبارز بسيار سخت خواهد شد.‏
‏ ‏

‎‎همانطور که مي دانيد برخي از چهره هاي تحول خواهان اخيرا انتقاداتي به نحوه عملکرد شوراي ‏هماهنگي اصلاح طلبان مطرح کرده و با تاکيد بر اين مطلب که اين شورا در سياست هايش بدون توجه به تحول ‏خواهان عملا شکست خورده اند، خواستار بازنگري در اين ترکيب و خواهان نوعي ائتلاف با حضور گروه هاي ‏راديکال تر و حتي جنبش هاي اجتماعي شده اند تا در مورد انتخابات رياست جمهوري از اين طريق تصميم گيري ‏شود. از سوي ديگر دکتر نجفي در طرحي که پيشنهاد داده است و اخيرا هم طي يادداشتي در شهروند نام آن را ‏پارلمان اصلاحات گذاشته است، بر همين اصل تاکيد کرده و خواستار تشکيل کنگره اي بزرگ از اصلاح طلبان ‏براي تصميم گيري در جريان انتخابات شده است. به نظر شما نحوه برخورد نيروهاي تحول خواه با انتخابات پيش ‏رو بايد چگونه باشد؟ آيا امکان چنين ائتلافي وجود دارد؟‎ ‎

به همين دلايل است كه مي گويم كار اين احزاب و گروه هاي سياسي پيرامون آنان در غيبت خاتمي سخت خواهد ‏شد. در چنين شرايطي آنان براي اينكه نشان دهند در اثر سياست هاي حاكميت و نظارت استصوابي مجبور به ‏تحريم يا به عبارت ديگر عدم مشاركت در انتخابات شده اند، ابتدا با معرفي كردن نامزدي آوانگارد وارد مجادله ‏سياسي يا چالش با حاكميت خواهند شد. آنان مسلما براي كاهش هزينه هاي سنگين خود يا تحميل كردن هزينه هاي ‏بيشتر به حاكميت، در شرايط رد صلاحيت نامزد اختصاصي آنان، مجبور به شكل دادن ائتلاف جديدي خواهند شد. ‏البته من چندان خوش بين نيستم كه دامنه اش تا آن حدي كه شما گمان مي كنيد گسترده باشد. آنان با توجه به پيشينه ‏ي عملكرد خود در انتخابات رياست جمهوري گذشته كه حتي انتقاد مصطفي معين را نيز در پي داشت و همچنين ‏به دليل عملكرد نامناسب و نيمه تمام گذاردن كار تاسيس جبهه دموكراسي و حقوق بشر، براي شكل دادن ائتلاف ‏جديد با مسائل و مشكلات گوناگوني مواجه خواهند شد.‏

به هر حال بايد توجه داشته باشيم كه نه عارف و نه نجفي در شرايط كنوني گزينه اي مطلوب و راي آور براي آنان ‏نخواهند بود، درنتيجه اين گروه از اصلا ح طلبان چاره اي جز اين ندارند كه نگاه خود را به سمت و سويي ديگر ‏بكشند و متحدان جديدي بيابند كه تا حد زيادي بستگي به نامزد مورد نظر آنان خواهد داشت. آنان همچنين اگر ‏مجبور شوند فكر مجادله سياسي با حاكميت را از سر به در كنند، با مشكل ريزش نيرو، به ويژه در ميان نخبگان، ‏زنان و جوانان پرشور مواجه خواهند شد كه به اندازه كافي در انتخابات مجلس مسئله دار شده اند. حركت در جهت ‏جلب رضايت اين اقشار به معناي بازگشت به راهبرد گذشته و هويت يافتن مجدد اصلاح طلبان پيگير و پيشرو ‏خواهد بود و نزديك شدن به گروه هاي سياسي و اجتماعي به قول شما راديكال تر. اما آنچه كه مد نظر دكتر نجفي ‏بوده و تشكيل كنگره اي بزرگ از اصلاح طلبان، مسلما با اين جريان تفاوت بنياني خواهد داشت و تصور نمي كنم ‏كه طرح ارائه شده از جانب ايشان و كادر مركزي حزب كارگزاران نگاه به تمام اصلاح طلبان، اعم از حكومتي و ‏غيرحكومتي داشته باشد، به گونه اي كه جريان هاي تحول خواه يا كنشگران فعال در جنبش هاي اجتماعي را دربر ‏بگيرد. پس اگر بحث از ائتلاف جديدي هم باشد، با دو رويكرد و هويت و ماهيت جداگانه خواهد بود.‏

اما در اين ميان، با نيامدن سيد محمد خاتمي - به هر يك از دلايل پيش گفته - يك امكان ديگر نيز وجود دارد كه ‏ائتلافي نزديك به آن، اما با مختصات جداگانه شكل گيرد، تصميم شخصي به اصطلاح شيخ خاموش براي پوشيدن ‏مجدد رداي سياست. اقدامي كه صفحه ي شطرنج سياسي ايران را بار ديگر دگرگون خواهد كرد و يارگيري هاي ‏جديدي را به منصه ي ظهور خواهد رساند. تحولي كه در آن جريان اصلاح طلبان پيشرو را بر خلاف سه چهار ‏سال گذشته، بيشتر به سمت كنشگران اجتماعي و فعالان جامعه ي مدني سوق خواهند كرد و به تحريميان نزديك ‏خواهد كرد. در مقابل، جريان هاي عملگراتر براي مقابله با حذف يا بيرون انداخته شدن هرچه بيشتر از حاكميت، ‏در مبارزه ي قدرت فزاينده ميان روحانيت سنتي با جريان هاي نظامي- امنيتي، به سمت ياران بالفعل ديروز و ‏رقباي بالقوه امروز خود كشانده خواهد شد.‏

‎‎همانطور که شما هم با نام بردن از شيخ خاموش که اين روزها به عبدالله نوري اطلاق مي شود اشاره ‏کرديد، اخيرا بحثي در رسانه ها مطرح شده است که ايشان چنانچه به صحنه انتخابات وارد شود مورد توجه تحول ‏خواهان وتحريمي ها قرار خواهد گرفت. تعدادي از اعضاي کارگزاران و مشارکت نيز تلويحا از حضور ايشان ‏استقبال کرده اند، آيا شما با اين ايده که تحول خواهان از آقاي نوري حمايت مي کنند موافقيد؟ به نظر شما مي توان ‏انتظار داشت که شخصي مانند آقاي نوري از درون يک فرآيند مانند پارلمان اصلاحات بيرون بيايد و تا آخر هم ‏برخي گروهها از جمله کارگزاران پاي او بايستند؟‎ ‎

ببينيد من ذكر اين نكته را ضروري مي دانم كه جريان هاي سياسي كشور نبايد به نقش محوري خود براي به ‏حركت در آوردن و ذهن سازي مردم بيش از اندازه بها دهند و به اصطلاح دچار اشتباه محاسبه شوند. اين ‏موضوع در مورد هر دو گروه و جريان طرفدار شركت در انتخابات يا تحريمي ها صادق است. به اين دليل است ‏كه ما نه تنها شاهد اين جريان هستيم كه با پيچيده شدن شرايط سياسي كشور، هر روز كه مي گذرد تفاوت ديدگاه ‏ها، راهبردها و راهكارها در ميان احزاب و گروه هاي هم سو، و حتي درون جريان هاي سياسي ابعاد و عمق ‏بيشتري مي يابد، بلكه در سطوح پائين تر حزبي امكان ديكته كردن تصميم ها روز به روز سخت تر مي شود. به ‏اين دليل است كه نه طرفداران شركت در انتخابات مجلس هشتم و مناديان مشاركت "مشروط و معترضانه" ‏توانستند همه ي كادرها و حاميانشان را به پاي صندوق هاي راي بكشانند، و نه تحريميان و مبلغان "عدم ‏مشاركت منتقدانه" در توانشان بود كه مانع اقدام سياسي و راي دادن بخشي از طرفداران و نيروهايشان- دست كم ‏در برخي حوزه ها كه امكان رقابت نسبي بود- شوند. تصور من اين است كه اين آزادي نسبي آرا و روش ها در ‏انتخابات رياست جمهوري گسترده تر از انتخابات مجلس خواهد بود و موضوع مهمي است كه نبايد به دست ‏فراموشي سپرده شود.‏

اما باز گرديم به پرسش شما در مورد بازگشت آقاي عبدالله نوري به عنوان بازيگري جديد در صفحه ي سياست ‏ايران و ورود به صحنه ي انتخابات. اول اين حدس و گمان را مطرح كنم كه تصور من اين است آقاي نوري ‏شخصا در شرايط كنوني آمادگي چنداني براي بازگشت ندارد و همچنين شرايط را براي به چالش كشيدن حاكميت - ‏كه به احتمال زياد او را رد صلاحيت خواهد كرد- فراهم و مساعد نمي بيند. همانگونه كه پيش از اين هم گفته ام او ‏از يك سو منتظر روشن شدن وضعيت و نامزدي خاتمي است و در شرايط حضور او به هيچ وجه پا پيش نخواهد ‏گذارد. از سوي ديگر، او در حال سبك و سنگين كردن اوضاع و شرايط است و طبيعي است كه به اخبار پشت ‏پرده در مورد برخورد حاكميت با نامزد شدنش توجه ي ويژه اي داشته باشد و همچنين نيم نگاهي به پائين و بدنه ‏ي جامعه. شايد به اين دليل باشد كه گفته مي شود او براي نامزد شدن در انتخابات دو شرط عمده تعيين كرده ‏است؛ اول اينكه اصلاح طلبان و نيروهاي تحول خواه در شرايط عدم حضور خاتمي بر روي نامزدي نوري به ‏توافق گسترده برسند و دوم اينكه در صورت رد صلاحيتش تمامي اين گروه ها قاطعانه و به صورت علني شركت ‏در انتخابات رياست جمهوري را منتفي دانسته و آن را تحريم كنند. بايد اعتراف كنم كه من جزو آن گروه از افراد ‏بدبين هستم كه مطرح كردن اين دو شرط را به نوعي پاسخ منفي ديپلماتيك مي دانند و به نوعي تداوم يافتن سياست ‏سكوت معترضانه تا فراهم شدن شرايط مناسب در آينده. البته بر اين باورم كه اين سياست صبر و انتظار نتيجه اش ‏مي تواند از جانب مردم نمره ي منفي نيز دربر داشته باشد. به نظر من، محمد خاتمي و عبدالله نوري، هر كدام كه ‏وارد ميدان شوند رسيدن به اجماع را در ميان اصلاح طلبان آسانتر مي كنند و ديگر نامزدها را از ورود به ‏كارزار انتخاباتي منصرف مي سازند؛ در نتيجه در مورد آنان نياز چنداني به فرايندي مانند پارلمان اصلاحات ‏وجود ندارد، تنها مي ماند مهدي كروبي كه در برابر نامزدي خاتمي مات مي شود و در مقابل ورود نوري آچمز. ‏البته در مورد نوري اين احتمال كه در صورت فراهم نبودن شرايط براي عدم رد صلاحيت او توسط شوراي ‏نگهبان، نامزدهاي تقلبي اصلاح طلب وارد صحنه شوند، دور از انتظار نيست.‏

اما نكته مهم تر اين است كه به قول معروف تا اينجاي كار تازه پنجاه درصد ماجرا حل است و تازه بايد نشست و ‏منتظر پاسخ طرف ديگر، به ويژه رهبر جمهوري اسلامي بود كه چه سياستي را در برابر اين چالش سياسي ‏سرنوشت ساز اتخاذ خواهد كرد- دادن مجوز شركت در انتخابات يا صدور دستور رد صلاحيت با تمام تبعات و ‏پيامدهايش. حدس من اين است كه گزينه دوم محتمل تر و فراهم شدن شرايط بروز «مجادله سياسي» بيشتر خواهد ‏بود. در اين حالت، اصلاح طلبان پيگير و جريان هاي تحول خواه بيش از اينكه هدف اصلي پيروزي يا شكست ‏در انتخابات رياست جمهوري را دنبال كنند، در پي اولويت بخشيدن به حضور در كارزار انتخاباتي و به گونه اي ‏به چالش كشيدن حاكميت و حاكم خواهند بود.‏

‎‎به نظر شما چه ويژگي هايي مي توان براي عبدالله نوري برشمرد که او را از سايرين متمايز و به ‏گزينه اي مبدل مي سازد که از او به عنوان کانديداي مطلوب لااقل بخشي از سياسيون ياد مي شود که پيش از اين ‏به تحريم انتخابات نظر داشتند؟‎ ‎

همانگونه كه پيش از اين گفته شد ورود عبدالله نوري به صحنه ي انتخابات، البته در شرايط انصراف خاتمي ازاين ‏مهم، صفحه ي شطرنج سياسي ايران را دگرگون كرده و راه را براي شكل گيري ائتلافي خاص باز مي كند كه در ‏ميان نيروهاي مطرح، تنها در توان و ظرفيت هاي خاص عبدالله نوري است. به تبع آن شاهد مشاركت گسترده تر ‏اقشار مختلف مردم، بخصوص طرفداران تحريم انتخابات در دوره هاي گذشته، چه در داخل و چه در خارج ‏كشور، خواهيم بود. حتي اين احتمال وجود دارد كه برخي از مراجع و روحانيون عالي رتبه كشور با ابراز ‏نظرهاي سياسي خود اقشار گسترده تري از مردم را به شركت در انتخابات ترغيب كنند و آنان را تشويق كنند كه ‏آراي خود را به نفع نوري به صندوق ها بريزند. اما بايد توجه داشت كه حاكميت اين نكات را از نظر دور نخواهد ‏داشت و به راحتي اجازه نخواهد داد كه هدايت يكي از قوا بار ديگر از دستش خارج شده و دومينوي شكست هاي ‏پياپي و شكل گيري حاكميت دوگانه دوباره آغاز شود. الا اينكه شرايط داخلي و خارجي در ماه هاي آينده به ميزاني ‏گسترده دگرگون شود، و فعالان سياسي و كنشگران اجتماعي، به ويژه مردم كاري كنند كارستان! البته بايد توجه ‏داشت اينكه گرماي تابستان امسال، يخ سرماي سياسي كشور را آب كند و سال آينده سيلي را به سوي صندوق هاي ‏راي راه بيندازد، چندان محتمل نيست، حتي اگر بخشي از تحريميان نيز عزم خود را براي از قدرت كنار گذاردن ‏احمدي نژاد و امثال او جزم كرده باشند.‏